تبلیغات
هوشنگ متولی جویباری - شروط ضمن عقد
 
هوشنگ متولی جویباری
مازنده به آنیم که آرام نگیریم موجیم که آسودگی ماعدم ماست من این وبلاگو واسه ترویج حقیقت دین درست کرده ام امیدوارم گامی موثرباشد
درباره وبلاگ
مطالب اخیر
نظرسنجی
نظر بدهید....





مبحث شروط ضمن عقد یکی از مهمترین و پرکاربردترین موضوعات در زمینه فقه معاملات است. تعریف، احکام و تشخیص انواع این شروط در قرادادهای بانکی دقیقاً مطابق آن چیزی است که در فقه و حقوق اسلامی آمده است. در عقود بانکی توافقات متعاقدین در صورت برخورداری از شرایط صحت می‌تواند به صورت شرط در ضمن عقد بیاید. مواردی همچون نحوه بازپرداخت ثمن، وکالت، ضمانت، وجه التزام و ... از جمله شروط ضمنی در عقود بانکی است. این شروط معمولاً به طور صریح در ضمن عقد بیان می‌شوند؛ لذا از جهت چگونگی بیان اراده، شرط صریح به شمار می‌آیند.ممکن است در عقودی مثل فروش اقساطی، مرابحه، استصناع و ... برای مبیع (کالا) صفت خاصی شرط شود به گونه‌ای که عقد بر اساس آن بنا گردد. حال اگر این شرط صراحتاً در عقد بیان نشود، مصداق شرط ضمنی بنایی است؛ چرا که عقد براین پایه بنیان شده که مبیع از آن صفت خاص برخوردار باشد.

مواردی همچون زمان و مکان اجرای تعهد، سالم بودن عوضین و ... اگر به صورت دیگری شرط نشده باشد، به عنوان شرط ضمنی عرفی لازم‌الوفاء هستند. نکته قابل تأمل در شروط ضمنی این است که همانند شرط صریح می‌بایست از شرایط صحت شرط برخوردار باشد. لذا اگر امری که فاقد شرایط صحت است و شرط فاسد محسوب می‌شود، به طور غیر صریح و ضمنی در قرارداد گنجانده شود، قطعاً باطل است.به عنوان مثال شرط فاسدی همچون شرط زیاده و انتفاع در عقد قرض غیر مشروع و باطل است خواه این شرط به صورت صریح در قرارداد ذکر شود خواه در متن عقد صراحتا ذکر نشود ولی طرفین معامله قرض را بر پایه ی تأدیه بدهی همراه با اضافه و زیاده منعقد نمایند. اگر اینگونه باشد به نظر می‌رسد شرط انتفاع به عنوان شرط ضمنی بنایی تلقی و در نتیجه محکوم به حرمت و بطلان می شود.

همچنین اگر از نظر عرف قرائنی وجود داشته باشد مبنی بر اینکه متعاملین قرض را به گونه‌ای منعقد کرده‌اند که پرداخت زیاده یا انتفاعی در آن مفروض و مسلم گرفته شده، مصداق شرط ضمنی عرفی است و به نظر غیر مشروع می‌آید. اگر چه این مسأله در متن عقد گنجانده نمی‌شود ولی رفتار متعاملین نشان می‌دهد که قرض به شرط زیاده و انتفاع صورت گرفته است. به دیگر سخن عرف از طریق لفظ یا عملى که بیانگر قصد متعاملین است، تشخیص می‌دهد که متعاملین عقد قرض را به شرط زیاده و انتفاع قصد نموده‌اند.

حال از آنجایی که قرارداد قرض در نظام بانکی به عنوان یکی از ابزارهای تجهیز و تخصیص منابع مورد استفاده قرار می‌گیرد، توجه به این مسأله دارای اهمیت است. مطابق مقررات بانکی نهادهای فعال در حوزه تأمین مالی مکلفند در استفاده از قرارداد قرض به عنوان یکی از روشهای اعطای تسهیلات از اشتراط هر نوع شرط زیاده و نفعی خواه به صورت شرط صریحی یا ضمنی بنایی پرهیز نمایند. به عنوان مثال ممکن است فرآیند اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه به گونه‌ای باشد که متقاضی تسهیلات نخست می‌بایست مبلغ معینى را به بانك قرض ‌دهد تا در مقابل بانك نیز بعد از مدتى مثلا دو برابر به او قرض دهد. در این حالت اعطای قرض به افراد متقاضی منوط به قرض دادن آنان به بانک شده است. در فقه این رویه به عنوان «قرض به شرط قرض» مصطلح است. یعنی در مقابل قرضی که تو به من می‌دهی، من نیز به تو قرض می‌دهم. اگر چنین چیزی به صورت شرط صریح در متن قرارداد قرضگنجانده شود به طور قطع به جهت ربوی بودن شرط فاسد و باطل خواهد بود. چنانچه فقها بر این مطلب اتفاق‌نظر دارند. لکن در این زمینه یک نکته‌ قابل تأمل وجود دارد مبنی بر اینکه اگر طرفین در قرارداد چنین شرطی را صراحتا بیان نکنند ولی قرارداد را با ملاحظه این شرط قصد نمایند به نحوی که اگر شرط منتفی شود بالطبع قرارداد نیز منتفی می‌گردد (یعنی به اگر فرد به بانک یا موسسه قرض ندهد، بانک نیز به وی قرض نخواهد داد) آیا مصداق شرط ضمنی بنایی خواهد بود؟

اگر پاسخ به این سوال مثبت باشد این شرط علی رغم عدم تصریح در قرارداد به جهت ربوی بودن باطل خواهد بود.

البته به نظر می‌رسد این مسأله نیاز به تأمل بیشتری دارد؛ چرا که اولا می‌بایست قصد واقعی طرفین معامله از روی قرائنی همچون گفتار و عمل مشخص و احراز شود. ثانیا عرف عامه هم می‌بایست اتفاق نظر داشته باشد که متعاملین حقیقتاً قرض را به شرط قرض قصد کرده‌اند و تنها تصریح آن در قرارداد واقع نشده است. به بیان دیگر قضاوت در مورد این مسأله به چگونگی قصد بانک و مشتری و فهم عرف از رفتار آنان برمی‌گردد.

لازم به ذکر است برخی از فقها بر این باورند که فرآیند اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه به شرط سپرده‌گذاری اگر در زمره قوانین و مقررات بانک باشد و نه به صورت شرط بلکه به صورت مقاوله و گفتگوی شفاهی بین طرفین معامله مورد توافق قرار ‌گیرد، از جهت شرعی بلااشکال است.

در این زمینه آیت‌الله سبحانی فرموده‌اند:«اگر بانک به صورت کلی اعلام کند: به کسانی وام می‌دهم که مبلغی در حساب خود به مدت شش ماه داشته باشند، وام می‌دهم و طرف پس از آگاهی از این تصمیم، مبلغی را در بانک بگذارد و پس از گذشت زمان، وام بگیرد، اشکال ندارد، ولی اگر چنین شرطی را جز قرارداد کنند، در این صورت وام مذکور ربوی می‌شود».

آیت الله مکارم شیرازی نیز فرموده‌اند:«اگر این كار به صورت قرارداد بین آن افراد انجام شود، اشكال ربا دارد؛ تنها راه صحّت آن این است كه قصد همه وام قرض الحسنه باشد؛ ولى همه‌ آنها اخلاقاً مقرّرات آن صندوق را رعایت كنند؛ بى آن كه تعهّد شرعى یا قانونى داشته باشند».

همچنین در رابطه با جواز دریافت خسارت تأخیر تأدیه از مشتریان متخلف نیز می‌توان شرط ضمنی عرفی را به عنوان یکی از مبانی فقهی و حقوقی مطرح نمود. توضیح اینکه اگر در ضمن قراردادهای بانکی شرط شود که مشتری در صورت تخلف از پرداخت به موقع دیون با وجود برخورداری از تمکن مالی، می‌بایست به بانک خسارت تأخیر پرداخت نماید، چنین شرطی از مفاد قرارداد و جزء آن به شمار می‌رود و به حکم قاعده «المؤمنون عند شروطهم» لازم الوفاء است. طبق این شرط، مشتری متعهد می‌گردد در صورت تخلف از تأدیه به موقع، مبلغی را به عنوان خسارت به بانک تملیک نماید. بنابراین بانک‌ها تنها در صورت اشتراط خسارت تأخیر در ضمن عقد اصلی، اجازه دریافت خسارت دارند و در صورتی که چنین شرطی در قرارداد مابین بانک و مشتری وجود نداشته باشد، نمی‌توان مشتریان متخلف را ملزم به پرداخت جریمه نمود. اما به نظر می‌رسد در صورت پذیرش مبنای ضمان کاهش ارزش پول با توجه به دلایلی که برخی از فقها مطرح می‌نمایند و همچنین با واقع‌بینی بیشتر در مورد عرف کنونی و با استناد به «شرط ضمنی عرفی»، دریافت خسارت تأخیر لزوماً نیازی به اشتراط در ضمن عقد ندارد. در واقع بدون چنین شرطی هم بانک می‌تواند بر علیه افراد متخلف اقامه دعوا کند و از آنها مطالبه خسارت نماید. زیرا این افراد از وفای به دین در سررسید مقرر تخلف ورزیده اند و به بانک خساراتی وارد نموده اند که ریشه در عدم ایفای تعهدات مشتریان در مدت معین دارد. بنابراین بانک می‌تواند با اثبات اینکه اختیار موقع انجام با او بوده و انجام تعهد را نیز مطالبه کرده است، ادعای خسارت کند.

لذا در صورتی که بدهکار در تأدیه دین تأخیر کند و به جهت افزایش فاحش نرخ تورم، خساراتی به بانک وارد شود، عرف جبران این خسارات را لازم می‌داند و بدون جبران این خسارات، ادای دین را محقق نمی‌داند، حتی اگر در قرارداد هم شرط نشده باشد و این همان تصریح عرفی است که به منزله تصریح قانونی یا تصریحی است که توسط طرفین قرارداد صورت می‌پذیرد. در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) نیز که در مباحث بعدی از آن سخن خواهیم گفت، مطالبه خسارت تأخیر به اشتراط آن در ضمن قراداد منوط نشده است و در صورت تخلف مدیون از وفای به دین با وجود تمکن مالی، طلبکار می‌تواند خسارت تأخیر را در فرض کاهش شدید ارزش پول، بر اساس شاخص قیمت سالانه کالا که بانک مرکزی آن را اعلام می‌کند، مطالبه نماید. در این فرض خسارت تأخیر تأدیه حتی محتاج به اثبات هم نیست و صرف تأخیر در پرداخت و تغییر فاحش قیمت سالانه برای مطالبه کافی است. البته اثبات اینکه طلبکار هیچ خسارتی از تأخیر ندیده است، امکان دارد و بدهکار را از دادن خسارت معاف می‌کند. با این وجود شورای نگهبان (مورّخ ۲۸/۱۱/۱۳۶۱) دریافت مبلغی به عنوان جریمة تأخیر تأدیه در قراردادهای بانكی را تنها در صورتی كه به عنوان شرط ضمن عقد در متن قرارداد آمده باشد، مجاز اعلام کرده است.

نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
چهارشنبه بیست و هشتم شهریور 1397 ساعت 14 و 15 دقیقه و 56 ثانیه

Thank you, I appreciate it!
we like it cialis price buying cialis on internet cialis kaufen bankberweisung warnings for cialis cialis qualitat cialis 20 mg effectiveness prices for cialis 50mg cialis savings card cialis official site cialis tadalafil online
یکشنبه یازدهم شهریور 1397 ساعت 23 و 13 دقیقه و 54 ثانیه

Kudos, A good amount of material.

miglior cialis generico only now cialis for sale in us cialis prices in england cialis wir preise prix de cialis cialis 5 mg cialis online napol cheap cialis cialis rezeptfrei generic cialis pill online
سه شنبه بیست و سوم مرداد 1397 ساعت 10 و 28 دقیقه و 18 ثانیه

Many thanks! Excellent stuff.
safe to buy viagra online viagra buy viagra pharmacy viagra buy viagra pills online viagra on prescription uk cheap viagra online buy viagra online safe generic viagra buy online buy viagra safely buy viagra 50mg buy viagra online pharmacy
سه شنبه بیست و سوم مرداد 1397 ساعت 01 و 54 دقیقه و 13 ثانیه

Nicely put. Thanks!
cost of cialis cvs discount cialis free generic cialis cialis 20 mg effectiveness cialis prezzo di mercato canadian discount cialis interactions for cialis buy cheap cialis in uk generic cialis with dapoxetine acheter cialis kamagra
پنجشنبه بیستم اردیبهشت 1397 ساعت 21 و 44 دقیقه و 47 ثانیه

You suggested it well.
cialis preise schweiz only best offers cialis use cialis 5mg prix canada discount drugs cialis cialis official site estudios de cialis genricos viagra cialis levitra cialis per paypa cialis 10 doctissimo look here cialis cheap canada
چهارشنبه پنجم اردیبهشت 1397 ساعت 04 و 07 دقیقه و 06 ثانیه

Cheers. Loads of information!

can you buy viagra at walmart buy viagra online safe buy viagra with prescription online how to buy viagra safely online how do i get viagra with a prescription buy canadian viagra online buy viagra online overnight purchase viagra online uk how can i buy viagra generic viagra uk pharmacy
شنبه هجدهم فروردین 1397 ساعت 13 و 59 دقیقه و 57 ثانیه

Amazing all kinds of excellent info.
prices for cialis 50mg generico cialis mexico cialis tablets walgreens price for cialis purchasing cialis on the internet cialis online napol cialis arginine interactio cialis flussig cialis 100 mg 30 tablet comprar cialis navarr
شنبه چهارم فروردین 1397 ساعت 15 و 01 دقیقه و 32 ثانیه

Helpful tips. Many thanks.
pastillas cialis y alcoho non 5 mg cialis generici get cheap cialis side effects of cialis buy name brand cialis on line cialis 20 mg free generic cialis pastillas cialis y alcoho cialis 5 mg schweiz safe site to buy cialis online
سه شنبه بیست و هشتم شهریور 1396 ساعت 06 و 36 دقیقه و 20 ثانیه
whoah this blog is magnificent i really like reading your
posts. Keep up the great work! You understand, lots of people are looking round for this info,
you could aid them greatly.
دوشنبه نهم مرداد 1396 ساعت 15 و 07 دقیقه و 51 ثانیه
It's enormous that you are getting ideas from this paragraph as well as from our argument made at
this time.
یکشنبه هشتم مرداد 1396 ساعت 20 و 46 دقیقه و 50 ثانیه
Excellent post however I was wanting to know if you could write a litte more on this subject?
I'd be very grateful if you could elaborate a little bit
more. Kudos!
جمعه بیست و پنجم فروردین 1396 ساعت 04 و 15 دقیقه و 38 ثانیه
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.

You obviously know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to
your site when you could be giving us something enlightening to
read?
پنجشنبه بیست و چهارم فروردین 1396 ساعت 18 و 48 دقیقه و 01 ثانیه
I have fun with, cause I discovered exactly what I was looking for.
You've ended my four day long hunt! God Bless you man. Have a nice day.

Bye
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی