تبلیغات
هوشنگ متولی جویباری - بررسی راه های فرار از ربا
 
هوشنگ متولی جویباری
مازنده به آنیم که آرام نگیریم موجیم که آسودگی ماعدم ماست من این وبلاگو واسه ترویج حقیقت دین درست کرده ام امیدوارم گامی موثرباشد
درباره وبلاگ
مطالب اخیر
نظرسنجی
نظر بدهید....





بررسی راه های فرار از ربا

در مورد راه های فرار از ربا در میان فقها بحث های فراوانی است . مسئله این است که: آیا اصولا می توان در عین گرفتن سود، از رباخواری پرهیز کرد؟ و اگر امکان دارد چگونه و از چه راهی؟

از کلمات برخی فقها استفاده می شود که همه حیله های مطرح شده، جایز و مشروع است و این نظریه در میان آنان مشهور است . در مقابل، بعضی معتقدند که تمسک به حیله های به اصطلاح شرعی در همه جا غیرمجاز است و تنها در موارد ضرورت و ناچاری جایز است . عده ای نیز بین روش هایی که جنبه عقلایی دارد و در واقع حیله نیست، و مواردی که جنبه عقلایی ندارد تفصیل داده اند، و در صورت اول قائل به جواز شده اند و صورت دوم را مردود شمرده اند .

صورت اول مانند اجاره به شرط وام است که جنبه عقلایی دارد، زیرا اگرچه مقدار اجاره کم خواهد بود، ولی خود شرط یعنی وام نیز ارزش واقعی دارد . اما صورت دوم که غیرعقلایی است مانند وام دادن به صورت قرض الحسنه به ضمیمه بیع یک شی ء کم ارزش به مبلغ گزاف، مثل این که یک قوطی کبریت را مثلا در مقابل یک صد هزار تومان قرار دهد! کجای دنیا چنین معامله ای انجام می دهند؟ و کدام عاقل این معامله را جدی می شمرد؟

به هر حال، مهم ترین دلیلی که قائلین به جواز مطلق به آن استناد جسته اند، روایات متعددی است که از معصومین (ع) به ما رسیده است، که می توان آن ها را به چند دسته تقسیم کرد:

دسته اول: فرار از ربای قرضی

این دسته از روایات عموما در این مورد وارد شده اند که اگر شما به کسی بدهکار هستید و موقع پرداخت بدهی شما فرارسیده است، ولی توان پرداخت بدهی را ندارید، معامله ای با وام دهنده انجام دهید; بدین شکل که کالایی را به چندین برابر قیمت از او بخرید و در ضمن این معامله شرط کنید که مهلت پرداخت بدهی را چند ماه دیگر به تاخیر بیندازد; به این روایات توجه کنید:

1 . علی بن حدید از محمد بن اسحاق بن عمار نقل می کند که او چنین گفت:

قلت لابی الحسن (ع): ان سلسبیل طلبت منی ماة الف درهم علی ان تربحنی عشرة آلاف، فاقرضها تسعین الفا و ابیعها ثوب وشی تقوم بالف درهم، بعشرة آلاف درهم، قال: لاباس;

به امام کاظم (ع) عرض کردم: بانو سلسبیل (9) از من یک صد هزار درهم وام تقاضا کرده است، تا در مقابل ده هزار درهم، سود به من بدهد (و چون این کار، به این شکل ربا و حرام است، برای فرار از ربا) من نود هزار درهم به او قرض می دهم و یک پیراهن راه راه که قیمت آن هزار درهم است، به مبلغ ده هزار درهم به او می فروشم (آیا این کار جایز است؟) . امام فرمودند: اشکالی ندارد . (10)

سند روایت: روایت از نظر سند به خاطر «علی بن حدید» ضعیف است . (11)

دلالت حدیث: از نظر دلالت، مفهوم روایت روشن و صریح است و یکی از راه های فرار از ربای قرضی را بیان می کند، تنها اشکالی که مطرح شده است (12) این است که امکان دارد سلسبیل دختر یا همسر راوی باشد به همین جهت راوی به گونه ای از او سخن می گوید که گویا امام (ع) او را می شناسد و روشن است که ربا بین پدر و فرزند و یا زن و شوهر اشکالی ندارد . (13) در این صورت روایت فوق ربطی به بحث ما پیدا نخواهد کرد (واذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال) .

ولکن این احتمال بسیار بعید به نظر می رسد، چون اگر چنین بود دیگر احتیاج به حیله شرعی نبود، زیرا ربا بدون حیله هم بین پدر و فرزند، یا زن و شوهر بی مانع است، و مناسب بود امام (ع) می فرمود که در این جا احتیاج به حیله نیست; چون پدر و فرزند یا زن و شوهر هستید .

نتیجه این که روایت فوق از نظر سند ضعیف است، ولی دلالت آن روشن است، و یکی از راه های فرار از ربای قرضی را نشان می دهد .

2 . قال الکلینی: و فی روایة اخری: لاباس به اعطها مائة الف وبعها الثوب بعشرة آلاف، واکتب علیها کتابین;

محمد بن یعقوب کلینی (مؤلف کتاب کافی) می گوید: در روایت دیگری آمده است که امام (ع) فرمود: (یعنی همان داستان و سؤالی که در حدیث قبل مطرح شد، در روایت دیگری نیز مطرح شد . و امام (ع) در جواب چنین فرمودند:) اشکالی ندارد، یک صد هزار درهم قرض الحسنه به او پرداخت کن، و پیراهنی (که مثلا هزار درهم ارزش دارد) در مقابل ده هزار درهم به او بفروش و دو سند جداگانه (یکی برای وام و دیگری برای خرید و فروش) تنظیم کن . (14)

سند حدیث: این روایت نیز از نظر سند ضعیف است; چون ظاهرا مرسله است .

دلالت حدیث: دلالت این روایت، مانند حدیث اول خوب است، بلکه از دو جهت بهتر است: نخست این که سؤال در متن کلام امام (ع) تکرار شده است، و راه فرار از ربا در کلام خود امام (ع) آمده است، دیگر این که امام (ع) توصیه می کند که حتما دو سند جداگانه نوشته شود; یعنی این که مسئله وام، مستقل از مسئله معامله است; چون اگر وام مشروط به معامله شود، حرام می شود; زیرا هر نوع شرطی در وام ممنوع است .

3 . مسعدة بن صدقه از امام صادق (ع) چنین نقل می کند:

سئل رجل له مال علی رجل من قبل عینة عینها ایاه، فلما حل علیه المال لم یکن عنده مایعطیه، فاراد ان یقلب علیه ویربح، ایبیعه لؤلؤا او غیر ذلک ما یسوی مائة درهم ویؤخره؟ قال: لاباس بذلک، قد فعل ذلک ابی (رضی الله عنه) و امرنی ان افعل ذلک فی شی ء کان علیه;

از امام صادق (ع) در مورد مردی سؤال شد که طلبی از شخص دیگری به خاطر معامله نسیه ای که با او کرده بود داشت، هنگام بازپرداخت بدهی بدهکار رسید، اما قدرت پرداخت نداشت، قصد کرد که مدت تمدید شود و سودی به طلبکار بپردازد، آیا (برای فرار از ربا جایز است که) طلبکار مروارید یا چیز دیگری که قیمت آن یکصد درهم است، به هزار درهم به او بفروشد و سرآمد طلبش را تاخیر بیندازد؟ امام (ع) فرمود: «اشکالی ندارد، پدرم امام باقر (ع) نیز این کار را کردند و به من دستور دادند که این کار را انجام دهم! (15)

سند حدیث: سند این حدیث نیز ضعیف است، و علت ضعف آن، وجود «مسعدة بن صدقه » در سلسله رجال سند روایت است، زیرا وی مجهول الحال است; یعنی، در علم رجال توثیق یا تضعیفی از او به چشم نمی خورد . (16)

دلالت حدیث: قبل از این که به دلالت حدیث بپردازیم، لازم است توضیحی درباره «عینه » ، که دلالت روایت متوقف بر روشن شدن آن است، داده شود .

«عینه » (بر وزن سینه) که در فقه و روایات، عنوان مستقلی دارد و احادیث زیادی در مورد آن وارد شده است (17) به دو معنا است:

1 . حق العمل کاری; یعنی، کسی از شما جنسی که فعلا در اختیار ندارید می طلبد، و پیشنهاد می دهد که آن جنس را بخرید که بعد از خرید، او حاضر است مثلا با 10% سود آن را از شما خریداری کند .

2 . به معنای معامله نسیه است و ظاهرا بیشتر موارد استعمال آن به همین معنا است .

در روایات فوق شخصی معامله ای به صورت نسیه انجام داده است، سپس در موقع پرداخت بدهی نتوانسته بدهی خود را بپردازد، به همین جهت دست به حیله فرار از ربا زده است .

به هر حال دلالت روایت خوب است و امام (ع) راه فرار از ربا را در این روایت امضا کرده است; مگر این که بگوییم مورد روایت حالت اضطرار بوده است; یعنی، چون بدهکار هیچ راهی برای پرداخت بدهی و تمدید مهلت، جز استفاده از این حیله شرعی نداشته، امام (ع) آن را اجازه داده است; در این صورت روایت مخصوص حال اضطرار می شود .

4 . شیخ طوسی (ره) از احمد بن محمد، از ابن ابی عمیر از محمد بن اسحاق بن عمار نقل می کند که وی می گوید:

قلت لابی الحسن (ع) یکون لی علی الرجل دراهم فیقول اخرنی بها و انا اربحک، فابیعه جبة تقوم علی بالف درهم، بعشرة آلاف درهم، او قال: بعشرین الفا و اؤخره بالمال، قال: لاباس . و رواه الکلینی عن محمد بن یحیی عن احمد بن محمد;

به امام کاظم (ع) عرض کردم: شخصی مقداری به من بدهکار است و می گوید: مدت طلب خود را تاخیر بینداز! آیا برای من جایز است لباسی که قیمت آن هزار درهم است به ده هزار درهم، یا بیست هزار درهم به او بفروشم و بدهکاری اش را تاخیر بیندازم؟ امام فرمودند: اشکالی ندارد . (18)

سند روایت: این روایت دارای دو سند است: سند نخست را شیخ طوسی (ره) نقل کرده، که این سند ضعیف است; چون اسناد شیخ به «احمد بن محمد» مشترک بین صحیح و مجهول است . (19) و سند دوم را مرحوم کلینی در کافی نقل کرده که معتبر است . البته مرحوم علامه مجلسی هر دو سند را توثیق کرده است . (20) ولی محمد بن اسحاق بن عمار، محل گفت وگو واقع شده است، چون وی اگرچه موثق است ولی واقفی است; (21) ولی انصاف این است که واقفی بودن، ضربه ای به وثاقت راوی نمی زند، بنابراین واقفی بودن محمد بن اسحاق باعث ضعف او نمی شود، علاوه بر این که اصل واقفی بودن نامبرده قطعی نیست، و در این جهت بین علما اختلاف است .

دلالت حدیث: حدیث مشکل خاصی از نظر دلالت ندارد و دلالت آن بر حیله ربای قرضی روشن است، مگر این که روایت را ناظر به حال «اضطرار» بدهکار بدانیم، یعنی بگوییم روایت، حیله مزبور را تجویز می کند، به شرط این که بدهکار چاره ای جز حیله مذکور نداشته باشد، که در این صورت دلالت روایت مشکل می شود .

5 . علی بن الحکم از عبدالملک بن عتبه چنین نقل می کند:

سالته عن الرجل یرید ان اعینه المال او یکون لی علیه مال قبل ذلک، فیطلب منی مالا ازیده علی مالی الذی لی علیه، ایستقیم ان ازیده مالا وابیعه لؤلؤة تسوی مائة درهم بالف درهم فاقول ابیعک هذه اللؤلؤة بالف درهم علی ان اؤخرک بثمنها وبمالی علیک کذا وکذا شهرا؟ قال: لا باس;

از امام (ع) سؤال کردم در مورد مردی که مالی را به او، به صورت «عینه » واگذار کرده بودم (و به هنگام سررسید قسط آن ، توانایی پرداخت نداشت)، یا طلبی از او (نه از بابت عینه) از قبل داشتم (که وقت آن رسیده بود و قدرت پرداخت نداشت) او از من درخواست می کند که مالی دیگر به او بدهم که به بدهی سابق او اضافه شود (یعنی اگر 100 تومان بدهکار است تقاضای 50 تومان دیگر دارد که بعدا همه را یکجا بپردازد) آیا جایز است که مقداری دیگر به او وام دهم و قطعه مرواریدی که یک صد درهم ارزش دارد به هزار درهم به او بفروشم؟ به این شکل که به او بگویم: این مروارید را به تو می فروشم به هزار درهم، مشروط بر این که پول آن را، و طلبی که از تو دارم، چند ماه دیگر بپردازی . امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد . (22)

دلالت حدیث: این روایت با روایات سابق از نظر محتوا تفاوت دارد، زیرا در روایات سابق، وام و بیع به صورت دو چیز مستقل از هم بود همان طور که در بعضی روایات تصریح شده بود که دو سند جداگانه نوشته شود ولی در این روایت تاخیر پرداخت بدهی، شرط ضمن معامله قرار گرفته است .

این در واقع شباهت زیادی به رهن و اجاره ای که اکنون بین مردم متداول است، دارد; تنها تفاوت این دو آن است که در باب اجاره، وام شرط اجاره است و در این جا، وام شرط معامله و بیع است، چنین شرطی همان گونه که قبلا گذشت اشکال ندارد .

اشکال در صورتی است که وام مشروط به چیزی باشد، چون هر نوع شرطی در وام، که به نفع وام دهنده باشد اشکال دارد .

ولی در هر حال دلالت روایت، که حیله شرعی مذکور در وام را اجازه می دهد، روشن و صریح است .

سند حدیث: عبدالملک بن عتبه، مشترک بین «عبدالملک بن عتبة الصیرفی » و «عبدالملک بن عتبة الهاشمی » است، «هاشمی » از اصحاب امام باقر و امام صادق (ع) است و مرد موثقی نیست، بلکه مجهول الحال است، ولی «صیرفی » که از اصحاب امام کاظم یا امام رضا (ع) است، شخص موثقی است .

برای شناخت افراد مشترک در علم رجال دو راه وجود دارد: نخست از طریق استاد (یعنی کسی که فرد مشترک از او روایت نقل می کند) و دیگر، از طریق شاگردش که از وی روایت نقل می کند .

طریق اول در این جا کارساز نیست، چون در روایت نام امامی که از او روایت شده نیامده است; به همین جهت روایت «مضمره » است، ولی از طریق دوم می توان تشخیص داد که مراد، «صیرفی » است یا «هاشمی » ، زیرا علی بن الحکم که از عبدالملک بن عتبه روایت کرده شاگرد «هاشمی » است و از او روایت نقل می کند، از این مطلب می فهمیم که مراد از «عبدالملک بن عتبه » در این جا، «هاشمی » است و همان طور که گفتیم «هاشمی » مجهول الحال است، بنابراین روایت ضعیف است . (23)

6 . محمد بن اسحاق بن عمار چنین نقل می کند:

قلت للرضا (ع) الرجل یکون له المال فیدخل (قد حل خ ل) علی صاحبه یبیعه لؤلوة تسوی مائة درهم، بالف درهم ویؤخر عنه ( علیه خ ل) المال الی وقت قال: لاباس به قد امرنی ابی ففعلت ذلک وزعم انه سال ابالحسن عنها فقال مثل ذلک;

به امام هشتم (ع) عرض کردم: مردی از کسی طلبی دارد، نزد بدهکار می رود (هنگام پرداخت طلبش می رسد، ولی بدهکار پولی ندارد که بپردازد)، طلبکار مرواریدی که یک صد درهم ارزش دارد، به یک هزار درهم به او می فروشد، و زمان بازپرداخت طلب خود را تا زمان معینی تاخیر می اندازد (آیا این کار جایز است؟) ; امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، پدرم به من دستور داد که (در موقع لزوم) چنین کاری بکنم، من نیز انجام دادم .

محمد بن اسحاق گمان می کند که این سؤال را از امام کاظم (ع) نیز پرسیده و آن حضرت نیز همین جواب را داده است . (24)

سند روایت: این روایت از نظر سند اشکالی ندارد; همان گونه که علامه مجلسی (ره) آن را توثیق کرده است; (25) ولی اشکال مهمی دارد که انسان را نسبت به روایت و راوی آن (محمد بن اسحاق بن عمار) بدبین می کند و آن، جمله ذیل روایت می باشد که حاکی ازآن است که خود امام معصوم (ع) نیز دست به چنین کاری می زده است!

امام راحل (قده) در کتاب البیع، (26) که حیل ربا را مورد بحث قرار داده است، هنگامی که به این روایت می رسد، شدیدا آن را مورد تردید و انکار قرار می دهد .

ایشان می فرمایند: این روایت به هیچ وجه قابل قبول نیست و مطلبی که در این روایت به امام معصوم (ع) نسبت داده شده، سبب می شود که شک و تردید ما نسبت به محمد بن اسحاق بیشتر شود، چون بر فرض که چنین حیله ای مباح باشد، انجام آن در شان امام معصوم (ع) نیست، امامی که حاضر است همه چیز خود را در راه خدا بدهد، آیا حاضر نمی شود به یک بدهکار، که قدرت پرداخت بدهی خود را ندارد، مهلت دهد؟! و برای مهلت دادن به او، چنین معامله ای که شی ء صددرهمی را، هزاردرهم به او بفروشد، دور از انصاف است، این حدیث شبیه روایتی است که می گوید: «فروختن انگور به کسی که می دانیم با آن شراب می سازد جایز است، سپس به امام (ع) نسبت می دهد که من هم این کار را انجام می دهم!» (27) آیا معقول است که امام معصوم (ع) انگور باغ خود را به کارخانه شراب سازی بفروشد؟! حتی اگر بگوییم این کار از نظر فقهی جایز است .

حضرت امام (ره) در ادامه مطلب فوق می گوید: یقین داریم که این روایت مجعول است، همان طور که آن روایت مجعول است، چون بر فرض جواز شرعی، امام معصوم (ع) چنین کاری نمی کند، امام معصوم (ع) هر کاری را که موجب تنفر مردم است ترک می کند، اگرچه کار مباحی باشد، و روشن است که فروش انگور به مرکز شراب سازی موجب تنفر است، نتیجه این که هر دو روایت غیرقابل قبول است .

این سخن، کلام متین و خوبی است; ولی ما در این جا سؤالی داریم و آن این که: آیا امام معصوم (ع) طبق این روایت، به عنوان طلبکار دست به چنین حیله ای زد، یا به عنوان بدهکار؟ عبارت روایت از این جهت ابهام دارد و قابل حمل بر هر دو معنا می باشد .

بار دیگر به این قسمت از روایت توجه کنید «قد امرنی ابی ففعلت ذلک; پدرم به من دستور داد و این کار را کردم .» بنابراین، روایت صراحت ندارد در این که امام به عنوان طلبکار این کار را کرده باشد، یا به عنوان بدهکار . و اشکالی که در کتاب «البیع » آمده بود، در صورتی درست است که بگوییم امام به عنوان طلبکار دست به این کار زده است، ولی اگر به عنوان بدهکار چنین کاری کرده باشد، از روی اضطرار و ناچاری بوده است و اشکالی ندارد، همان گونه که در روایت مسعدة بن صدقه (28) تصریح شده بود که امام در حال بدهکاری این کار را انجام داد، بنابراین با تفسیر و توضیح، مشکل روایت حل می شود و می توان به آن عمل کرد .

و اما از نظر دلالت، این حدیث صراحت در جواز اعمال حیله، در ربای قرضی دارد، ولی احتمالا در فرض اضطرار .

7 . محمد بن سلیمان دیلمی به نقل از پدرش، و او از شخصی مجهول، چنین نقل می کند:

کتب الی العبد الصالح (ع) یساله: انی اعامل قوما، ابیعهم الدقیق اربح علیهم فی القفیز درهمین الی اجل معلوم، و انهم سالونی ان اعطیهم عن نصف الدقیق دراهم، فهل عن حیلة لا ادخل فی الحرام؟ فکتب الیه، اقرضهم الدراهم قرضا وازدد علیهم فی نصف القفیز بقدر ما کنت تربح علیهم;

شخصی نامه ای به امام کاظم (ع) نوشت و سؤالی بدین شکل مطرح کرد: من با قومی تجارت دارم و به آن ها آرد می فروشم و در هر «قفیزی » (29) که به صورت نسیه می فروشم، دو درهم از آن ها سود می گیرم، آن ها از من تقاضا کردند که به جای نصف آرد مزبور، به آن ها پول (به عنوان وام) بدهم (و حاضرند سود پول را بدهند) آیا راهی وجود دارد که بدون ارتکاب حرام این کار را انجام دهم؟ امام هفتم (ع) در جوابش نوشتند: وجه درخواستی آن ها را به صورت وام بپرداز و هر مقدار سودی که از فروش مجموع آردها می بردی، بر قیمت باقیمانده آردی که از تو می خرند، اضافه کن . (30)

این روایت از نظر سند ضعیف است; چون مرسله است، زیرا شخصی که واسطه سلیمان دیلمی و امام هفتم (ع) بوده، ناشناخته است .

اما دلالت حدیث روشن و صریح است .

8 . مرحوم حاجی نوری چنین نقل می کند:

فقه الرضا (ع) انه سئل عن رجل له دین قد وجب فیقول: اسئلک دینا اخری به و انا اربحک فیبیعه حبة لؤلؤ یقومه بالف درهم، بعشرة الف درهم او بعشرین الف درهم؟ فقال: لاباس . وروی فی خبر آخر بمثله لاباس وقد امرنی ابی ففعلت هذا وقال فی موضع آخر ولو باع ثوبا یسوی عشرة دراهم بعشرین درهما او خاتما یسوی درهما بعشر مادام علیه فص لایکون شیئا فلیس بالربا;

از امام سؤال شد در مورد مردی که از دیگری طلبکار بود و زمان طلب او فرا رسیده بود، بدهکار از او وام دیگری تقاضا می کند و می گوید به تو سودی می دهم، سپس طلبکار (وام دیگری به او می دهد و) مرواریدی که قیمت آن هزار درهم است، به ده هزار درهم، یا بیست هزار درهم به او می فروشد (تا اصل وام و پول مروارید را چند ماه دیگر بپردازد . آیا این معامله و وام صحیح است؟) امام فرمودند: اشکالی ندارد .

در روایت دیگری مضمون همین حدیث آمده است، و به دنبال آن امام می فرماید: پدرم به من دستور داد چنین کاری را انجام دهم و من این کار را کرده ام!» و در جای دیگری امام فرمود: «اگر طلبکار پیراهنی که قیمت آن ده درهم است به بیست درهم، یا انگشتری که یک درهم ارزش دارد، به ده درهم بفروشد، در صورتی که دارای نگینی باشد، اشکالی ندارد و ربا محسوب نمی شود . (31)

روایت فوق از کتاب «فقه الرضا» نقل شده است، در مورد این کتاب، بین علما اختلاف است . که آیا یک کتاب فقهی است که یکی از فقها مثل مرحوم صدوق (ره) طبق متون روایات آن را تنظیم کرده است، یا یک کتاب روایی است که تمام آن، احادیثی است که از امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا (ع) نقل شده است؟

به نظر می رسد که نظریه اول صحیح تر باشد، و یکی از ادله آن، همین است که مکرر در این کتاب جمله «روی فی خبر» یا «وفی روایة اخری » آمده است، و روشن است که اگر فقه الرضا کتاب روایی بود معنا نداشت که امام بگوید: در روایتی چنین آمده است، پس این یک کتاب فقهی است که مؤلف در لابه لای آن، به روایاتی نیز استدلال کرده است .

ولی به هر حال، روایت فوق اگرچه مرسله است و از نظر سند ضعیف می باشد، اما از جهت دلالت روشن است و به خوبی بر مدعای ما دلالت دارد .

نقد و بررسی روایات حیل

جمع بندی روایات: مجموعه روایات هشت گانه پیشین، از نظر سند، به سه دلیل قابل قبول است:

الف . اگرچه اکثر این روایات از نظر سند ضعیف بود، ولی در بین آن ها دو روایت معتبر وجود داشت . (32)

ب . روایات مذکور، به اصطلاح متعدد و متضافر است، و به اعتقاد ما اگر روایات به حد تضافر برسد، حجت است; اگرچه سند تک تک آن ها ضعیف باشد . شرح این مطلب در کتاب «انوار الاصول » آمده است . (33)

ج . مشهور فقهای ما به این روایات عمل کرده اند، و می دانیم که شهرت فتوایی، یکی از راه های جبران ضعف سند روایت است; یعنی اگر تنها یک روایت ضعیف داشته باشیم که مشهور فقها به آن عمل کرده باشند، آن روایت پذیرفته می شود، تا چه رسد به این که روایات متعدد و زیاد باشند . نتیجه این که روایات مذکور از نظر سند مشکلی ندارد .

و اما از نظر دلالت: از این جهت چند مشکل مهم وجود دارد:

اول: اگر فرار ازربا، به این سادگی باشد، چرا معاریف و چهره های برجسته اصحاب ائمه، این روایات را نقل نکرده اند؟ افرادی مانند زراره، ابان بن تغلب، ابوبصیر، هشام بن سالم و مانند آن ها; بلکه همه این روایات را اصحاب درجه سوم و چهارم ائمه نقل کرده اند، در حالی که مسئله مورد ابتلای مردم بوده و قطعا مردم مسلمان از آن سؤال می کردند .

این مطلب، علامت سؤالی است که ما را نسبت به محتوای این روایات، دچار شک و تردید می کند!

دوم: این احادیث مخالف قرآن و روایات معروف و معتبر ائمه هدی (ع) است و ایشان به ما دستور داده اند که روایاتی را که با کتاب الله مخالف بود، نپذیرید که از ما نیست . (34)

توضیح این که: در قرآن مجید آیات فراوانی در مذمت ربا آمده است که هرکدام تعبیرات شدیدی در مورد این بلای اقتصادی و اجتماعی و اخلاقی دارد .

در آیه 279 سوره بقره می خوانیم: «وان تبتم فلکم رؤس اموالکم لاتظلمون ولاتظلمون; اگر از رباخواری توبه کنید، اصل سرمایه برای شماست، نه ظلم کنید (به واسطه رباخواری و گرفتن زیاده) و نه به شما ظلم می شود (چون اصل سرمایه به شما بازگردانده می شود)» . این آیه شریفه، صریحا دلالت دارد که رباخواری ظلم است .

در صدر آیه مذکور آمده است: «فان لم تفعلوا فاذنوا بحرب من الله ورسوله; اگر دست از رباخواری برنداشتید، آماده جنگی از ناحیه خدا و پیامبرش باشید!»

طبق این آیه شریفه، خداوند به رباخواران اعلان جنگ می دهد، این تعبیری است که در قرآن منحصر به این مورد است و در مورد هیچ گناه دیگری، تعبیری به این شدت نیامده است . (35)

در آیه 278 همین سوره می فرماید: «یا ایها الذین امنوا اتقوا الله وذروا مابقی من الربا ان کنتم مؤمنین; ای کسانی که ایمان آورده اید، تقوا پیشه کنید و رباخواری را رها سازید، اگر ایمان دارید!»

از این که ترک رباخواری را مشروط به داشتن ایمان می کند، معلوم می شود که «رباخواری » با «ایمان » سازگار نیست .

در آیه 130 و 131 سوره آل عمران، تعبیر شدیدتری آمده است، خداوند رباخواران را این گونه تهدید می کند: «واتقوا النار التی اعدت للکافرین; (ای رباخواران) بپرهیزید از آتشی که برای کافران آماده شده است!»

مضمون این آیه نیز این است که رباخواران به همان سرنوشتی گرفتار می شوند که کافران گرفتار خواهند شد! و به همان عذابی دچار خواهند شد که کافران دچار می شوند! و شاید از این آیه و آیات دیگر بتوان استفاده کرد که رباخواران کافر از دنیا می روند!

با توجه به آیات مذکور که رباخواری با ایمان سازگار نیست و موجب کفر و ظلم است و جنگ با خداست آیا می توان با حیله هایی به این سادگی، از رباخواری فرار کرد؟ آیا با تمسک به این حیله ها، و فروختن چیز کوچکی به هزاران هزار برابر قیمت واقعی، دیگر ظلمی نخواهد بود؟

ظلم ناشی از رباخواری که اکنون جامعه جهانی را آزار می دهد و روز به روز ابعاد تازه ای به خود می گیرد و فاصله طبقاتی را بیشتر می کند، آیا با این حیله های ساده و بی اثر و حفظ صورت بدون محتوی، از بین می رود؟!



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
یکشنبه دوم تیر 1398 ساعت 21 و 48 دقیقه و 50 ثانیه

Excellent data. Thank you!
cialis per paypa cialis 5 mg effetti collateral cialis purchasing buy cialis cheap 10 mg buy brand cialis cheap cialis side effects wow cialis tadalafil 100mg cialis for sale south africa cialis vs viagra cialis generico milano
یکشنبه دوم تیر 1398 ساعت 06 و 34 دقیقه و 29 ثانیه

You stated this exceptionally well.
recommended site cialis kanada buy cialis uk no prescription cialis herbs brand cialis generic buy cialis sample pack cialis daily how do cialis pills work cialis savings card where cheapest cialis cialis online
جمعه سی و یکم خرداد 1398 ساعت 22 و 05 دقیقه و 06 ثانیه

Wow quite a lot of fantastic information!
discount cialis cialis prices discount cialis best generic drugs cialis generic low dose cialis cialis side effects cialis sicuro in linea cialis price thailand cialis 20 mg effectiveness generic cialis pro
جمعه سی و یکم خرداد 1398 ساعت 06 و 24 دقیقه و 28 ثانیه

Helpful data. Thanks.
buy online cialis 5mg generic cialis with dapoxetine only best offers 100mg cialis cialis for daily use how do cialis pills work when will generic cialis be available estudios de cialis genricos cialis en 24 hora if a woman takes a mans cialis prix de cialis
پنجشنبه سی ام خرداد 1398 ساعت 13 و 12 دقیقه و 10 ثانیه

Wonderful write ups, Many thanks.
cialis 100mg suppliers safe site to buy cialis online generic cialis pro cialis canadian drugs cialis italia gratis warnings for cialis il cialis quanto costa cialis 30 day trial coupon cialis efficacit cialis arginine interactio
چهارشنبه بیست و نهم خرداد 1398 ساعت 02 و 58 دقیقه و 40 ثانیه

Kudos, I value this.
cialis coupons printable generic cialis pill online cialis dose 30mg prices for cialis 50mg cialis 200 dollar savings card cialis for daily use try it no rx cialis dose size of cialis generico cialis mexico generic cialis in vietnam
سه شنبه بیست و هشتم خرداد 1398 ساعت 04 و 17 دقیقه و 21 ثانیه

You said that superbly.
wow cialis 20 cialis generika in deutschland kaufen cialis dose 30mg i recommend cialis generico overnight cialis tadalafil warnings for cialis cialis reviews wow cialis 20 fast cialis online cialis generic tadalafil buy
دوشنبه بیست و هفتم خرداد 1398 ساعت 13 و 22 دقیقه و 59 ثانیه

With thanks. Ample tips.

fast cialis online cialis for bph generic cialis tadalafil online prescriptions cialis pastillas cialis y alcoho cialis australia org cialis 5 effetti collaterali cialis prices cialis canada on line cialis dosage
یکشنبه بیست و ششم خرداد 1398 ساعت 23 و 14 دقیقه و 28 ثانیه

You said it perfectly.!
purchase once a day cialis acheter cialis kamagra buy online cialis 5mg cialis uk cialis price thailand canadian cialis venta de cialis canada generic cialis pro viagra vs cialis cialis generico in farmacia
شنبه بیست و پنجم خرداد 1398 ساعت 19 و 19 دقیقه و 57 ثانیه

Seriously many of very good facts.
generic cialis at the pharmacy cialis et insomni cialis kamagra levitra cialis per paypa price cialis wal mart pharmacy cialis rezeptfrei cialis para que sirve cialis 5 mg side effects of cialis no prescription cialis cheap
جمعه بیست و چهارم خرداد 1398 ساعت 14 و 51 دقیقه و 25 ثانیه

You mentioned this exceptionally well.
cialis australia org generic cialis tadalafil no prescription cialis cheap cialis prezzo al pubblico click here cialis daily uk how to buy cialis online usa we recommend cialis best buy cialis generico in farmacia legalidad de comprar cialis cialis without a doctor's prescription
جمعه بیست و چهارم خرداد 1398 ساعت 00 و 31 دقیقه و 08 ثانیه

Nicely put. With thanks!
costo in farmacia cialis does cialis cause gout tadalafil generic how do cialis pills work cialis side effects buying cialis overnight cialis great britain online cialis tadalafil generic can i take cialis and ecstasy
دوشنبه بیستم خرداد 1398 ساعت 20 و 28 دقیقه و 52 ثانیه

Wow a good deal of helpful material.
the best choice cialis woman cialis venta a domicilio we recommend cialis info we like it safe cheap cialis cialis en mexico precio cialis rezeptfrei sterreich cialis vs viagra cialis 5mg billiger cialis generico milano buy original cialis
یکشنبه نوزدهم خرداد 1398 ساعت 14 و 40 دقیقه و 37 ثانیه

Amazing information. Many thanks.
cialis prices cialis para que sirve buy cialis online legal tadalafil 20 mg cialis et insomni cialis sicuro in linea cialis 5 mg funziona cialis prezzo al pubblico cialis 5 effetti collaterali achat cialis en itali
پنجشنبه پنجم اردیبهشت 1398 ساعت 09 و 06 دقیقه و 25 ثانیه
erectile master http://viagralim.us erectile master !
Wonderful blog! I found it while searching on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News? I've been trying for a while but I never seem to get there! Appreciate it
شنبه بیست و چهارم فروردین 1398 ساعت 03 و 06 دقیقه و 47 ثانیه

You mentioned that perfectly.
canadian pharmacy no prescription canadian online pharmacies legal viagra canadiense drugs for sale in canada pharmacy canada plus drugs for sale online canadian pharmaceuticals for usa sales canadian pharmacies canadian pharmacy candida viagra
چهارشنبه چهاردهم آذر 1397 ساعت 05 و 03 دقیقه و 59 ثانیه

Wow loads of good information.
i recommend cialis generico cialis efficacit cialis patentablauf in deutschland cialis 5 mg schweiz prix de cialis cialis soft tabs for sale cialis diario compra cialis soft tabs for sale cost of cialis cvs estudios de cialis genricos
سه شنبه سیزدهم آذر 1397 ساعت 17 و 51 دقیقه و 28 ثانیه

Regards, Lots of content.

click here cialis daily uk cialis sans ordonnance brand cialis generic only here cialis pills cialis generico en mexico click here cialis daily uk buying cialis on internet sublingual cialis online buy cheap cialis in uk cialis canadian drugs
سه شنبه سیزدهم آذر 1397 ساعت 06 و 37 دقیقه و 16 ثانیه

Whoa a good deal of awesome info.
miglior cialis generico weblink price cialis tesco price cialis cialis generic availability cialis efficacit cialis manufacturer coupon warnings for cialis cuanto cuesta cialis yaho achat cialis en suisse cuanto cuesta cialis yaho
دوشنبه دوازدهم آذر 1397 ساعت 06 و 17 دقیقه و 40 ثانیه

Seriously plenty of awesome information.
no prescription cialis cheap cialis tadalafil online canadian drugs generic cialis where do you buy cialis cialis online napol what is cialis enter site very cheap cialis cialis 5 mg para diabeticos tadalafil cialis prices
یکشنبه یازدهم آذر 1397 ساعت 18 و 06 دقیقه و 30 ثانیه

Good write ups, Thanks.
generic cialis buy cialis sample pack cialis for sale cialis 5mg prix 200 cialis coupon cialis taglich cialis taglich cialis et insomni cialis e hiv cialis for sale south africa
جمعه نهم آذر 1397 ساعت 18 و 11 دقیقه و 08 ثانیه

Nicely put. Appreciate it.
how does cialis work price cialis wal mart pharmacy we choice free trial of cialis cialis pills boards free cialis cialis generique 5 mg cialis efficacit cialis generisches kanada we choice cialis uk cialis baratos compran uk
پنجشنبه هشتم آذر 1397 ساعت 19 و 08 دقیقه و 26 ثانیه

Truly a lot of fantastic information!
buy original cialis precios cialis peru cialis in sconto cialis cipla best buy cialis 20 mg best price cialis 20 mg cost cialis 20 mg best price viagra vs cialis vs levitra click now buy cialis brand cialis coupons
پنجشنبه هشتم آذر 1397 ساعت 07 و 22 دقیقه و 27 ثانیه

Whoa many of amazing material!
cialis 5 mg cialis 5 mg scheda tecnica cialis generico postepay cialis para que sirve cialis sans ordonnance what is cialis deutschland cialis online cialis for sale in europa cialis 5mg ou acheter du cialis pas cher
چهارشنبه هفتم آذر 1397 ساعت 18 و 27 دقیقه و 35 ثانیه

Nicely put. Regards.
cialis canada cialis alternative generic cialis at the pharmacy cialis daily dose generic only now cialis 20 mg purchasing cialis on the internet cialis y deporte buying cialis in colombia cialis flussig acheter cialis kamagra
چهارشنبه هفتم آذر 1397 ساعت 06 و 48 دقیقه و 41 ثانیه

Thanks a lot! I like this!
bulk cialis cialis rezeptfrei we use it 50 mg cialis dose cialis soft tabs for sale generic cialis pro sialis cialis kamagra levitra generic cialis 20mg uk buy cheap cialis in uk buy online cialis 5mg
دوشنبه نهم مهر 1397 ساعت 01 و 15 دقیقه و 44 ثانیه

Information nicely taken..
cialis 30 day trial coupon cialis dosage cialis price thailand cialis canadian drugs india cialis 100mg cost only best offers cialis use order a sample of cialis cialis usa cost rezeptfrei cialis apotheke cialis 5 mg buy
یکشنبه یکم مهر 1397 ساعت 04 و 46 دقیقه و 12 ثانیه

Point well used..
canada pharmaceuticals online canadian pharcharmy online24 canadianpharmacy canada online pharmacies medication pharmacy canada canadian pharmacy world canada online pharmacies reviews drugs for sale on internet canadian prescriptions online drugs for sale online
پنجشنبه پانزدهم شهریور 1397 ساعت 17 و 29 دقیقه و 51 ثانیه

You said it adequately.!
what is cialis cialis for bph cialis arginine interactio cialis side effects 40 mg cialis what if i take best generic drugs cialis canadian discount cialis where to buy cialis in ontario cialis 5mg prix cialis prezzo al pubblico
چهارشنبه چهاردهم شهریور 1397 ساعت 08 و 57 دقیقه و 41 ثانیه

You mentioned it effectively.
canadian pharmacies without an rx canadian rx canadian medications list canadian rxlist canadian medications by mail viagra canadiense pharmacy canada best reputable canadian prescriptions online cialis canadian pharmacy canada online pharmacy
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30



آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی