تبلیغات
هوشنگ متولی جویباری - دقتی در وام قرض‌الحسنه به شرط سپرده‌گذاری!
 
هوشنگ متولی جویباری
مازنده به آنیم که آرام نگیریم موجیم که آسودگی ماعدم ماست من این وبلاگو واسه ترویج حقیقت دین درست کرده ام امیدوارم گامی موثرباشد
درباره وبلاگ
مطالب اخیر
نظرسنجی
نظر بدهید....





یکی از ابزارهای تجهیز و تخصیص منابع در موسسات مالی و اعتباری و صندوق‌های قرض‌الحسنه، ارائه تسهیلات قرض‌‌الحسنه به شرط سپرده‌گذاری است. فرآیند اعطای تسهیلات بدین صورت است که مشتری نخست در موسسه یا صندوق مربوطه اقدام به سپرده‌گذاری کرده سپس در مقابل آن وام قرض‌الحسنه دریافت می‌نماید. در رابطه با حکم شرعی این فعالیت شبهه‌ای مطرح است که آیا استفاده از این ابزار، ربوی و حرام است یا خیر؟

در این خصوص دو فرض قابل تصور است:

·       فرض نخست: قرادادی که مشتری در قالب آن اقدام به سپرده‌گذاری می‌نماید، سپرده سرمایه‏ گذاری باشد.

در سپرده سرمایه‏ گذاری رابطه بانك و صاحب سپرده از حیث فقهی از یک طرف وکالت است و از طرف دیگر، شراکت است، چون بخشی از منابعی را كه به طور مشاع به كار می‏برد مربوط به سرمایة خود بانك یا مربوط به سپرده‏های جاری و پس‏انداز است كه در مالكیت بانك می‏باشند.

حضرت آیت‌‏الله خامنه‏ ای دربارة این سپرده‏ ها می‏فرماید:«اگر سپرده‏گذاری در بانك به عنوان قرض باشد و بانك زیاده‏ای به عنوان بهره بپردازد، ربا و حرام است. اما اگر به عنوان قرض نباشد بلكه بانك به عنوان وكیل سپردهگذاران از طریق عقود اسلامی با سپرده‏ها كار كند و بخشی از سود را به عنوان حق‏ العمل برای خود لحاظ كند و بخش دیگر را به سپردهگذاران بپردازد، اشکالی ندارد.»

نکته‌ای قابل تأمل در فتوای فوق این است که اگر در سپرده سرمایه‌گذاری منفعتی چه در قالب سود یا هر شکل دیگری شرط شود، چون ماهیت عقد، وکالت و چیزی جز قرارداد قرض‌ است، مصداق شرط انتفاع نمی‌باشد و در نتیجه از صحت و جواز شرعی برخوردار خواهد بود.

بنابراین اگر در سپرده سرمایه‌گذاری شرط شود که بانک مثلا پس از یک دوره‌ی شش ماه به صاحب سپرده امتیاز وام قرض‌الحسنه را به عنوان منفعت بدهد، این شرط مخالفتی با موازین شرعی ندارد و شرطی مشروع به شمار می‌آید؛ چرا که ماهیت سپرده سرمایه‌گذاری، وکالت است و قطعا این شرط مصداق شرط انتفاع در عقد قرض نیست. 

بر اساس همین استدلال آیت الله فاضل لنکرانی (ره) نیز  این چنین فتوا داده‌اند:

«مبلغى را كه وام‌گیرنده، اول مى‌دهد، به عنوان قرض نیست، بلكه به عنوان سرمایه‌گذارى و مشاركت است لذا اشكال ندارد، در همین مورد چنانچه مبلغى را كه اول مى‌دهند به عنوان قرض و مشروط بر این بدهند كه به آنها وام بدهند در این صورت، قرض ربایى محسوب شده و جایز نیست.»

 

·       فرض دوم: قراردادی که مشتری در قالب آن اقدام به سپرده‌گذاری می‌نماید، قرض باشد.

در این فرض فقها معتقدند اگر موسسه مالی و اعتباری یا صندوق‌ قرض‌الحسنه بدون اینکه شرط نماید به مشتریان اعلام کند که فرآیند و نحوه اعطای تسهیلات بدین صورت است که تنها افرادی از امتیاز و حق دریافت وام قرض‌الحسنه برخوردارند که برای مدت مشخصی، مقداری پول را به بانک قرض دهند، از جهت شرعی با شبهه ربا مواجه نخواهد بود.

برخی از فقها با تمسک به این استدلال حکم به مشروعیت این فعالیت نموده‌اند:

 

آیت‌الله سبحانی

در یکی از بانک‌ها حسابی وجود دارد که اگر شخصی مبلغی را به مدت شش ماه در بانک بگذارد و در آن مدت چیزی برداشت نکند، بانک پس از پایان آن مدت به مقدار موجودی، به حساب وی پول واریز می‌کند. آیا این شکل معامله صحیح است؟

جواب: اگر بانک به صورت کلی اعلام کند: به کسانی وام می‌دهم که مبلغی در حساب خود به مدت شش ماه داشته باشند، وام می‌دهم و طرف پس از آگاهی از این تصمیم، مبلغی را در بانک بگذارد و پس از گذشت زمان، وام بگیرد اشکال ندارد، ولی اگر چنین شرطی را جز قرارداد کنند، در این صورت وام مذکور ربوی می‌شود.

 

آیت الله  مکارم شیرازی

 اگر این كار به صورت قرارداد بین آن افراد انجام شود، اشكال ربا دارد؛ تنها راه صحّت آن این است كه قصد همه وام قرض‌الحسنه باشد؛ ولى همه‌ آنها اخلاقاً مقررات آن صندوق را رعایت كنند؛ بى آنكه تعهّد شرعى یا قانونى داشته باشند. راه دیگر این است كه پول‌ها به صورت وام داده نشود؛ بلكه به صورت هبه باشد، ولى در واقع هبه معوضه است كه در مقابل این هبه، دیگران هم بموقع هبه خواهند كرد تا دوره كامل تمام شود.

ایشان در فتوای دیگری این چنین می‌گویند:

در ابتدا چنین به نظر مى‌رسد كه این شرط، مشمول «شروط» ممنوعه در قرارداد قرض است و مطلقا حرام است. ولى با دقّت و تأمّل روشن مى‌شود كه این شرط دو صورت دارد، نخست این‌ كه مقصود و غرض وام‌دهنده جلب منفعت و تجارت با آن پول است، كه در این صورت قطعا حرام است. دوم این كه منظور او توسعۀ قرض الحسنه باشد و بخواهد بدین ترتیب به افراد بیشترى وام دهد، كه در واقع شرط منفعت براى شخص ثالث مى‌شود، و اشكالى نخواهد داشت.

 

از فتاوای فوق اینگونه استنباط می‌شود که شرط حرمت چنین اقدامی این است که اولا ماهیت سپرده را عقد قرض تشکیل دهد ثانیا بانک صراحتاً در ضمن عقد شرط نماید که وام قرض‌الحسنه را تنها در فرض سپرده‌گذاری به مشتری اعطا می‌کند. یعنی اینگونه شرط شود که متقاضی تسهیلات مبلغ معینى را به بانك قرض ‌دهد تا در مقابل بانك نیز بعد از مدتى مثلاً دو برابر به او قرض دهد. به طور قطع چنین قراردادی ربوی و در نتیجه حرام خواهد بود.

به نظر می رسد صندوق‌های قرض‌الحسنه و موسسات مالی و اعتباری به عنوان فعالین بازار غیرمتشکل پولی در ارائه تسهیلات قرض‌‌الحسنه به شرط سپرده‌گذاری یا مطابق فرض نخست اقدام می‌کنند. بدین صورت که قرادادی که مشتری در قالب آن اقدام به سپرده‌گذاری می‌نماید، سپرده سرمایه‏ گذاری است و ماهیت سپرده‌ سرمایه‌گذاری نیز ترکیبی از عقد وکالت یا شرکت است که اشتراط هر نوع سود و منفعتی از جمله برخورداری از امتیاز وام قرض‌الحسنه در آن به طور مسلم بدون اشکال است. یا اینکه مطابق فرض دوم عمل می‌نمایند یعنی بدون هیچ‌گونه اشتراطی بلکه تنها به عنوان مقررات و فرآیند اعطای تسهیلات اعلام می‌نمایند اگر مشتری به بانک مبلغ معینی را برای مدت مشخصی قرض دهد، بانک نیز متقابلاً به وی قرض خواهد داد.

اگر در نظام بانکی کشور پدیده ارائه تسهیلات قرض‌‌الحسنه به شرط سپرده‌گذاری در قالب دو فرض مزبور صورت گیرد، قطعا با اشکال شرعی و شبهه ربا مواجه نخواهد بود. لذا هر گونه اظهارنظری مبنی بر عدم مشروعیت این فعالیت‌ها ناصواب است مگر آنکه عدم مشروعیت آن احراز شود. به دیگر سخن عدم اطلاع از نحوه ی اعطای تسهیلات آن نباید موجب سوءظن به این‌گونه نهادهای مالی شود و اگر در برخی از موارد ناآگاهی یا اطلاعات غلط برخی از کارمندان شعبه از ماهیت قرارداد موجب بروز شبهه در اذهان عمومی شد، لازم است از مسئولین این موسسات و صندوق‌ها جویا شد و پس از به دست‌آوردن اطلاعات صحیح و کافی اقدام به اظهارنظر رسانه‌ای بر علیه آنان نمود.

از همین روی شایسته است که گروه‌های خبری که اخیراً در رابطه با عدم مشروعیت فعالیت برخی از موسسات مالی و اعتباری آن هم با ذکر نام موسسه، مطالبی را عنوان نمو‌ده‌اند، نسبت به صحت گفته‌های خود اطمینان حاصل کنند در غیر این صورت از جهت شرعی مکلف به جبران و همچنین شفاف‌سازی اذهان عمومی هستند.

البته صندوق‌های قرض‌الحسنه و موسسات مالی و اعتباری نیز وظیفه دارند که ضمن ارائه توضیحاتی شفاف از فعالیت‌های‌ خود، نسبت به مقوله‌ی آموزش و توجیه کارمندان و مشتریان در رابطه با فرآیند اعطای تسهیلات، ماهیت عقود و احکام آن اهتمام جدی بورزند تا امکان قصد واقعی برای طرفین معامله فراهم آید. این مسأله ضمن ایجاد حسن‌ظن در جامعه موجب می‌شود معاملات از حالت صوری و غیرواقعی فاصله گرفته و از افتادن در ورطه ربا مصون بماند.



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
پنجشنبه بیست و سوم شهریور 1396 ساعت 11 و 49 دقیقه و 24 ثانیه
Wow, fantastic blog layout! How long have you been blogging for?
you make blogging look easy. The overall look of your website
is magnificent, let alone the content!
دوشنبه شانزدهم مرداد 1396 ساعت 05 و 46 دقیقه و 31 ثانیه
It's nearly impossible to find educated people in this particular topic,
but you seem like you know what you're talking about!

Thanks
یکشنبه پانزدهم مرداد 1396 ساعت 16 و 54 دقیقه و 31 ثانیه
Fantastic post however , I was wondering if you could write
a litte more on this topic? I'd be very grateful if you could elaborate a little bit more.
Cheers!
شنبه هفتم مرداد 1396 ساعت 23 و 52 دقیقه و 40 ثانیه
Heya terrific blog! Does running a blog similar to this
require a massive amount work? I've virtually no knowledge of coding
but I was hoping to start my own blog in the near future.
Anyway, should you have any suggestions or
tips for new blog owners please share. I understand this is off subject but I just needed to ask.

Thanks!
شنبه هفتم مرداد 1396 ساعت 05 و 30 دقیقه و 36 ثانیه
Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your
web site, how can i subscribe for a blog site? The account aided me a acceptable deal.
I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear
concept
جمعه ششم مرداد 1396 ساعت 19 و 35 دقیقه و 53 ثانیه
It is appropriate time to make some plans for the
longer term and it is time to be happy. I've read this put up and if I may just I desire to counsel you
some interesting things or suggestions. Perhaps you could write next
articles referring to this article. I desire to learn more issues about it!
جمعه یکم اردیبهشت 1396 ساعت 03 و 47 دقیقه و 23 ثانیه
Greetings from Florida! I'm bored at work so I decided to browse your
site on my iphone during lunch break. I love the info you present here and can't wait to take a look when I get home.
I'm surprised at how quick your blog loaded on my phone ..

I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyways, superb blog!
یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1396 ساعت 00 و 15 دقیقه و 38 ثانیه
What's up, just wanted to mention, I liked this article.
It was helpful. Keep on posting!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی